Iluminacija

  Georgi Gospodinov, Baštovan i smrt, prevod Jasmina Jovanović, Beograd: Geopoetika, 2026.     Novi roman Baštovan i smrt Georgija Gospodinova, objavljen u Bugarskoj 2024, pojavio se kod nas ovih dana u Geopoetici u prevodu Jasmine Jovanović. Jedna je to od onih knjiga koje je teško žanrovski precizno odrediti. Sastavljen od 91 fragmenta i epiloga, roman gradi mozaičnu strukturu u kojoj autor tematizuje događaje povezane sa očevim umiranjem, pamćenjem i prošlošću, oblikujući intimnu hroniku nestajanja. O toj neodredivosti žanra i smisla govori i sam autor pri kraju knjige:   „Ova knjiga ne pripada nijednom žanru, sama ga mora izmisliti. Kao što ni smrt nema …

  Nathacha Appanah, La Nuit au coeur. Paris : Gallimard, 2025.   Književna nagrada Gonkur, koja se dodjeljuje od 1903. godine, od 1998. godine ima i internacionalne izbore u brojnim zemljama svijeta. Crna Gora, sa žirijem sastavljenim od studenata i studentkinja, prvi put je 27. marta 2026. godine izabrala najbolju knjigu od finalista nagrade Gonkur: Laurent Mauvignier, La Maison vide, dobitnik nagrade, Emmanuel Carrère i roman Kolkhoze, Caroline Lamarche, Le Bel Obscur i Nathacha Appanah, La Nuit au coeur. Ovogodišnji finalisti nagrade Gonkur autobiografske su i biografske priče, usmjerene uglavnom na živote bliskih članova porodice. Obilje činjenica i dokumentarnog materijala …

Sei Šonagon, Zapisi pred san, prevod sa engleskog Katarina Popović i Flavio Rigonat. Beograd : Lom, 2022. – str. 171   Sei Šonagon, rođena 966. godine, bila je dvorska dama carice Sadako. Artikulisan glas, lucidna zapažanja, lirski pogled na svijet i prirodu učinili su da Zapisi pred san (eng. The Pillow Book, fr. Les Notes de chevet), postanu jedno od najznačajnija djela japanske književnosti. Srednjovjekovna poetička sloboda omogućava originalnu formu – zuihitsu, prozni tekst u prvom licu kojim se pripovijedaju lične utisci i misli, događaji i običaji na dvoru. Fragmentaran, slobodan žanr koji je utvrdila upravo Sei Šonagon, imaće vijekovima …

Darko Tuševljaković, Karota. Beograd: Laguna, 2025. -str. 257   U beogradskoj svakodnevici glavnog lika Davora, jedan nemili događaj u saobraćaju, pokreće neriješene ružne uspomene. Nakon što je mladi Davor pretučen, porodica je napustila Zadar i period bezbrižnosti za mladu petočlanu ekipu dječaka. Potisnuto sjećanje od koga je dobio batine cilj je istraživanja dvoje turista iz Beograda. Sa njim je djevojka Nina, koja inicira i put i razrješenje. Zadar postaje scena dvostruke igre – savremeni grad i onaj predratni. Davor uviđa razlike, evocira staze beskrajnih dječijih igara, sreće majke svojih nekadašnjih drugova. Ni sa jednim nije u kontaktu ali skulptura u …

Vida Crnčević Basara, Humano preseljenje. Beograd : Laguna, 2025. – str. 188   U privatnoj klinici, u “ludari” kako kaže junakinja Marta, dio terapije su zadaci koje pacijentima daje doktor „jungovac“. Pisani tekst pripremljen za analizu na grupnoj seansi zapravo je u najvećem dijelu roman koji čitamo. Pokušaj da se misaono i verbalno rekonstruiše život koji je Martu doveo u  neobično društvo i teško mentalno stanje iskrena je ispovijest oslobođenog jezika. Porodica je za Martu odlučujući formativni sistem tako da se u njenim spisima raznim asocijativnim impulsima pojavljuju mrtvi i živi članovi porodice raznovrsnih mentaliteta i karaktera. Neposredan uzrok njenog …

  Stefan Bošković, Mjesto rođenja. Podgorica: Nova knjiga, 2025. – str. 80   Na prvi pogled, roman Mjesto rođenja Stefana Boškovića ostaje tematski fokusiran na porodične odnose, osciliranje između privatnog i javnog, emotivnog i socijalnog bića. I dalje ti odnosi nose topografki i karakterno crnogorsku posebnost. Ovoga puta, priča prati uspješnog pisca koji iz luksuza i komfora svoje švajcarske svakodnevice kreće put rodnog sela poslije dvadeset godina. U selu mu je mlađi brat sa porodicom. Saobraćajna nesreća, na samom kraju puta, transformiše kontemplativno putovanje u trilerski delirijum. Iako sve to podsjeća na prethodne romane, Mjesto rođenja je roman posebne formalne …

Lea Ipi, Slobodna: odrastanje na kraju istorije, prevod Ivan Janković. Beograd: Geopoetika, 2023. – str. 244   Lea Ipi, rođena 1979. godine u Draču, predaje danas političku teoriju u Londonu (London School of Economics). U Italiji je završila studije filozofije i književnosti. Pored velikog broja naučnih i stručnih radova, godine 2021. objavila je autobiografsko djelo Slobodna, odrastanje na kraju istorije, knjigu koja je imala izuzetnu recepciju. Zasluženo, dodajemo nakon čitanja. Životna priča porodice Ipi koju autorka opisuje jeste period socijalizma u Albaniji, nakon smrti „čika-Envera“. Drugi dio knjige je vezan za period posle 1990. godine i period tranzicije albanskog društva. …

Geja Shuters, Trofej, prevod Bojana Budimir. Beograd: Treći trg: Srebrno drvo, 2025. – str. 223 Gdje je granica između lova na životinje i ubijanja, kako se taj prelaz intelektualno procesuira, kakvi to ljudi čine, izuzetnim pripovijedanjem odgovara Geja Shuters, belgijska autorka flamanskog jezika. Na žalost, aktualizovana tema nedavnim novinskim tekstovima, hobi lova na ljude u ovom romanu je ispričana unutrašnjom fokalizacijom, do posljednjeg poglavlja. Hanter Vajt, američki bogati lovac u Africi je u lovu na crnog nosoroga. Organizacija je besprekorna, domaćin Van Heren pruža klijentima najbolju uslugu. Kod kuće, žena čeka još jedan trofej – balsamovanu ubijenu životinju. Crni nosorog …

Đorđe Matić, Nove i izabrane pjesme. Beograd: Kosmos izdavaštvo, 2024.   Za generacije „gimnazijalaca usmjereno obrazovanih“ poezija Đorđa Matića posebno je dirljivo i snažno svjedočanstvo, umnoženi Bildugsroman „čedne generacije“. Naravno, čednost je retrospektivno viđena, u analepsi od više decenija, Frederik Moro što sa svojim vršnjakom, „sunesretnikom“, evocira uzbuđenje (neuspjelog, treba li reći!) ulaska u bordel. Najbolje što je imao taj „kišni socijalizam“, literaturu, velike pisce, otvorenost prema svijetu, obrazovanje, formalno i alternativno, sve to je sačuvano u jeziku, u misli, u svakom damaru Matićevog stiha. Emigrantski, rimski, holandski, evropski, piše južnoslovenske dijalekte i ritmove, njegovi stihovi pamte makedonski uz sveprisutni …