Iluminacija

Lea Ipi, Slobodna: odrastanje na kraju istorije, prevod Ivan Janković. Beograd: Geopoetika, 2023. – str. 244   Lea Ipi, rođena 1979. godine u Draču, predaje danas političku teoriju u Londonu (London School of Economics). U Italiji je završila studije filozofije i književnosti. Pored velikog broja naučnih i stručnih radova, godine 2021. objavila je autobiografsko djelo Slobodna, odrastanje na kraju istorije, knjigu koja je imala izuzetnu recepciju. Zasluženo, dodajemo nakon čitanja. Životna priča porodice Ipi koju autorka opisuje jeste period socijalizma u Albaniji, nakon smrti „čika-Envera“. Drugi dio knjige je vezan za period posle 1990. godine i period tranzicije albanskog društva. …

Geja Shuters, Trofej, prevod Bojana Budimir. Beograd: Treći trg: Srebrno drvo, 2025. – str. 223 Gdje je granica između lova na životinje i ubijanja, kako se taj prelaz intelektualno procesuira, kakvi to ljudi čine, izuzetnim pripovijedanjem odgovara Geja Shuters, belgijska autorka flamanskog jezika. Na žalost, aktualizovana tema nedavnim novinskim tekstovima, hobi lova na ljude u ovom romanu je ispričana unutrašnjom fokalizacijom, do posljednjeg poglavlja. Hanter Vajt, američki bogati lovac u Africi je u lovu na crnog nosoroga. Organizacija je besprekorna, domaćin Van Heren pruža klijentima najbolju uslugu. Kod kuće, žena čeka još jedan trofej – balsamovanu ubijenu životinju. Crni nosorog …

Đorđe Matić, Nove i izabrane pjesme. Beograd: Kosmos izdavaštvo, 2024.   Za generacije „gimnazijalaca usmjereno obrazovanih“ poezija Đorđa Matića posebno je dirljivo i snažno svjedočanstvo, umnoženi Bildugsroman „čedne generacije“. Naravno, čednost je retrospektivno viđena, u analepsi od više decenija, Frederik Moro što sa svojim vršnjakom, „sunesretnikom“, evocira uzbuđenje (neuspjelog, treba li reći!) ulaska u bordel. Najbolje što je imao taj „kišni socijalizam“, literaturu, velike pisce, otvorenost prema svijetu, obrazovanje, formalno i alternativno, sve to je sačuvano u jeziku, u misli, u svakom damaru Matićevog stiha. Emigrantski, rimski, holandski, evropski, piše južnoslovenske dijalekte i ritmove, njegovi stihovi pamte makedonski uz sveprisutni …

Klaudija Pinjeiro, Mala sreća, prevod Ksenija Bilbija. Beograd: Blum izdavaštvo, 2024. –str. 223   Meri Lohan, novog imena, izgleda i dvadeset godina starija, dolazi poslovnim razlogom vođena u rodnu Argentinu, mjestu velike traume. Čitav život izgrađen nakon toga u Americi ne ublažava bol izazvan tragedijom nakon koje je ostavila dotadašnji život. Najbolnije je što je njen bijeg podrazumijevao i ostavljanje jednog šestogodišnjaka. Šta je sa njim bilo, šta je postao, da li je naslijedio porodičnu kliniku, mnogo pitanja se vrzma po glavi evaluatorke jedne argentinske škole koja pretenduje da dobije licencu američkog obrazovnog programa. Slučajan susret, prepoznavanje, obostrano suočavanje dovode …

Fernando Aramburu, Čiope, prevod Vesna Stamenković. Beograd: Dereta, 2024. –str. 694   Toni, 54 godine, srednjoškolski profesor filozofije, dobrog zdravlja i bistrog uma, odlučuje da izvrši samoubistvo, tačno za godinu dana, 31. jula 2019. godine. Ne dopuštajući hirovima Prirode da definiše ostatak njegovog života, počinje sa pripremama koje uključuju dnevničko zapisivanje posljednje godine. Stoga je ovaj obiman roman podijeljen na mjesece. Razveden od zanosne i uspješne Amalije, otac jedne katastrofe od sina, sumira svoj život evocirajući brojne događaje od ranog djetinjstva do trenutka pisanja. Istovremeno, oslobađa se stvari iz svog stana, a počinje za njim najvrednijim – knjigama. Ostavlja ih …

Andrija Vujačić Rastočki, Tragovi. Štampar Makarije i Obodsko slovo, Beograd- Podgorica, 2024 Nova zbirka pjesama Tragovi Andrije Vujačića Rastočkog objavljena je posthumno i predstavlja svojevrsni omaž pjesniku koji je bio posvećen poeziji kao suštinskom dijelu svog bića i vokacije. Predgovor, koji je sastavila autorova sestra, oslikava toplinu i poštovanje prema stvaralaštvu, ali i tuga zbog prerano ugašene pjesničke svijesti. Zbirka, međutim, nadilazi okvir ličnog sjećanja i postaje trajno svjedočanstvo jednog autentičnog pjesničkog glasa – glasa koji ostavlja tragove i u jeziku i u onome što se riječima ne može do kraja izreći. Andrijina lirska duša rano je zakoračila u složeni …

Nina Like, Nismo ovde da bismo se zabavljali, prevod Radoš Kosović. Beograd: Geopoetika, 2024. – str. 207   Život pisca, privatno i društveno, ispričan u ironičnom ili satiričnom registru, česta je tema savremene književnosti (D. Ugrešić, V. Depant, M. Kartaresku, pojavljuju se automatski). Za razliku od modernizma, kada je lik pisca/umjetnika imao važnu funkciju u izlaganju estetičkih i kritičkih stavova, danas se fikcionalni pisac batrga u biografskim činjenicama, između taštine, samoljublja, usamljenosti i ambicija. Nina Like (1965), norveška autorka, bira i brani nekad uspješnog pisca Knuta koji, osim neuspjeha na svim poljima, doživljava i jednu književnu osudu. Naime, koleginica spisateljica …

Zorica Tomić, Preživeti haos, filozofski vodič kroz veštinu komunikacije. Beograd: Laguna, 2024. – 269 str.   Zorica Tomić, profesorka filozofije koju studenti Filološkog fakulteta u Beogradu dobro pamte sa predmeta Sociologija kulture, Kulturologija i Komunikologija, stvorila je MapTer, autentični sistem/protokol vođene komunikacije. Knjiga Preživeti haos ilustracija je i primjena MapTera, zamišljena kao niz pitanja koja čitaoca upoznaju sa tehnikama upoznavanja sebe, komunikacije sa drugim i na kraju naknadne analize razgovora. Prije svega, važnost ove knjige jeste u činjenici da nas vraća na temu komunikacije koju smo u  visokotehnološkoj civilizaciji naučili da rješavamo preko hiperprodukcije „prijatelja“, pritiscima na tipku delete ili …

Donatela di Pjetrantonio, Južno predgrađe, prevod Jelena Brborić. Beograd: Booka, 2022. – str. 186   Miran život naratorke, univerzitetske profesorke italijanske književnosti u Grenoblu, naglo je prekinut pozivom da se vrati u Peskaru. Putovanje nije samo dolazak u pomoć sestri koja je doživjela nesreću nego povratak životu koji je voljno i odlučno napušten. Zato je najveći dio romana restrospektiva naratorkinog života prije voljne emigracije. Dvije sestre koje pripadaju nesličnim svjetovima, različite po svemu, najveći dio života odvojene i udaljene, ipak pronalaze jedna u drugoj emotivnu sigurnost. Iz siromašne seljačke porodice (opisane u romanu Vraćena), jedna se obrazovanjem i udajom društveno …